Uprawa kaktusów w substratach stałych bardzo się rozpowszechniła. Coraz więcej amatorów
przechodzi na tę metodę uprawy. Różnica w stosunku do uprawy w ziemi polega głównie na tym,
że substrat, do którego sadzimy rośliny, nie zawiera żadnych pokarmów, a służy korzeniom
jedynie za oparcie. Tego rodzaju substratów jest wiele. Możemy zastosować każdy materiał, który
jest dostatecznie trwały. Nie może on być rozpuszczalny w wodzie, natomiast musi być obojętny
na działanie słabych kwasów i zasad. Przede wszystkim jednak nie mogą te substraty wpływać na
zmianę składu chemicznego i pH pożywek. Dlatego też niektóre materiały są przydatne dopiero po
dokładnym wstępnym przygotowaniu. Najczęściej stosowane bywają omówione niżej substraty.
Piasek. Rozróżniamy wiele rodzajów piasku w zależności od tego, z jakiej skały powstał. Do
naszych celów nadaje się jedynie piasek kwarcowy. Tak zwany piasek szklarski składa się prawie
wyłącznie z kwarcu. Jest praktycznie pozbawiony jakichkolwiek innych domieszek. Piasek
powinien być gruboziarnisty, o średnicy ziarn do 4 mm. Każdy piasek należy przed użyciem
dokładnie wypłukać. W tym celu najlepiej wysypać go na gęste sito i przepuszczać silny strumień
wody z węża gumowego tak długo, aż przeciekająca woda będzie całkiem czysta. Na sito nie
należy sypać za grubej warstwy piasku, gdyż w przeciwnym razie nie wypłuczemy go dokładnie.
Również piasek rzeczny należy przepłukać, gdyż zawsze znajduje się w nim pewna ilość
zanieczyszczeń. Szczególnie dokładnie trzeba przepłukać piasek kopalny, gdyż Zle wypłukany
zlepia się. Wypłukany piasek dokładnie suszymy i składujemy w suchym miejscu.
Kruszywo granitowe. Może być stosowane podobnie jak kruszywa z innych skał, pod
warunkiem, że jest tak samo drobne jak piasek. Ponieważ jednak tego rodzaju kruszywa składają
się przeważnie z większych ziaren, mieszamy je mniej więcej pół na pół z czystym, drobniejszym
piaskiem.
Pumeks. W RFN jest to najpopularniejszy substrat. Jego zaletą jest mały ciężar właściwy. Jest
również bardzo porowaty. Kruszywo tego rodzaju jest bardzo tanie, gdyż do jego wyrobu
używane są tylko odpady z obróbki przemysłowej pumeksu. Pumeks ma jednak wady. Bardzo
nasiąka roztworem, a na jego powierzchni rozwijają się glony. Niektórzy znawcy twierdzą, że
wiąże żelazo i fosfor, co niekorzystnie wpływa na wzrost kaktusów.
Kruszywo ceglane. Jest odpadem przy produkcji cegieł. Rozkru sza się je w specjalnych
kruszarkach. Jeżeli ktoś ma dosyć cierpliwości, może sam sporządzić to kruszywo ze starych
cegieł lub dachówek. Wystarczy do tego młotek i sito o średnicy oczek około 6 mm, dla kaktusów
bowiem najkorzystniejsze są ziarna o średnicy do 6 mm. W kruszywie ceglanym znajduje się
zawsze znaczny procent pyłu, który musimy bezwzględnie usunąć, w przeciwnym razie zachodzi
niebezpieczeństwo utraty korzeni. Ponieważ pył przylega do poszczególnych ziarenek, możemy go
usunąć jedynie przez przepłukanie na sicie o drobnych oczkach, tak jak podano w opisie
czyszczenia piasku.
Cegły wyrabiane są z gliny ceramicznej, której głównym składnikiem jest kaolin. W kruszywie
ceglanym przeważają więc tlenki krzemowe i glinowe. Znajdują się tam i inne składniki.
Charakterystyczne zabarwienie dają cegłom tlenki żelaza. Im intensywniejsza jest barwa czerwona,
tym większa jest zawartość żelaza. W każdej cegle znajduje się również pewna ilość wapnia.
Procentowo jego ilość waha się od 3 do 15%. Tak więc kruszywo ceglane może być z każdej
cegielni inne. W świeżo wypalonej cegle znajduje się tlenek wapniowy, CaO, który po nawilżeniu
zamienia się w wodorotlenek wapniowy, Ca(OH)2. Dlatego świeże kruszywo ceglane może
wykazywać początkowo odczyn zasadowy. Jeżeli zawartość wapnia nie jest zbyt wysoka, to w
krótkim czasie zostanie on zneutralizowany i nie wpływa na odczyn substratu. Przy uprawie
kaktusów kruszywo ceglane w większości wypadków zdało dobrze egzamin.
Kruszywo szamotowe. Ma bardzo podobne właściwości do gruzu ceglanego. Wyrabia się je z
podobnego materiału i w ten sam sposób, jak kruszywo ceglane. W Austrii kruszywo szamotowe
ceni się wyżej niż kruszywa pumeksowe czy ceglane. Ziarnistość jego jest identyczna, jak
kruszywa ceglanego.
Lawa. Używa się jej zamiast gruzu ceglanego lub kruszywa szamotowego. Do naszych celów
nadaje się tylko taka lawa, która dzięki zwietrzeniu rozpada się na drobne części. Przesiewając
przez zwykłe sito pozbywamy się większych kawałków, a potem przez sito o drobnych oczkach
odsiewamy cząstki pyłu. Lawa jako substrat zdała egzamin, zwłaszcza w uprawie kaktusów, które
nie znoszą wapnia.
"Erdbrand". Jest to przepalona glina, która powstaje w kopalniach odkrywkowych północnych
Czech przy spalaniu pokładów węgla brunatnego. Ma barwę czerwoną i wygląda jak kruszywo
ceglane. Ponieważ jest krucha, przecierając ją przez sito można łatwo uzyskać odpowiednią
ziarnistość, tzn. ziarna o średnicy do 6 mm. Nie zawiera wcale wapnia lub zawiera go bardzo
mało. Dla gatunków, które nie znoszą wapnia, jest to substrat bardzo odpowiedni. Pozostałe cechy
ma podobne do cech kruszywa ceglanego. Ponieważ Erd brand" składa się przeważnie z
większych ziarn, należałoby substrat ten zmieszać z drobnym piaskiem.
Żużel i koks. Żużel jako materiał odpadowy przy paleniu jest ogólnie łatwo dostępny. Dla
uzyskania odpowiedniej ziarnistości wystarczy przesiać go przez sito. Drobnoziarnisty koks ma
podobne właściwości do żużla. Każdy z tych materiałów, po rozłożeniu go cienką warstwą,
powinien być przez kilka miesięcy wystawiony na działanie deszczu i powietrza. W ten sposób
pozbawiamy go wszystkich rozpuszczalnych związków, jak również szkodliwych gazów. Tak
przygotowane kruszywo jest rzeczywiście dobrym substratem.
Węgiel drzewny. Przed kilkudziesięciu laty zbadał go Rudolf Suhr. Węgiel drzewny jest
szczególnie zalecany dla gatunków z wrażliwymi' korzeniami.
Dziś produkcja węgla drzewnego jest bardzo ograniczona i dlatego stosuje się go tylko w
wyjątkowych przypadkach.
Perlit. Jest materiałem bardzo porowatym i lekkim. Wielu hodowców stosuje go zamiast
kruszywa ceglanego i osiąga bardzo dobre wyniki. Jest lżejszy od wody i dlatego wypływa przy
podlewaniu. Możemy temu zapobiec w ten sposób, że po posadzeniu roślin pokrywamy
powierzchnię około 1 centymetrową warstwą kamyków lub grubszego piasku. Również na dno
pojemnika, pod perlit, trzeba nasypać warstwę kamyków dla drenażu.
Keramzyt. Jest to kruszywo porowate, używane w budownictwie. Składa się z okrągłych cząstek
różnych wielkości. Do uprawy kaktusów nadaje się keramzyt o średnicy ziarn około 6 mm.
Bialaston. Substrat ten stanowią pałeczki wyrabiane z tworzywa sztucznego (PCV). Mają one
barwę czarną. Ponieważ korzenie są w nim nadmiernie zbite, jest dla uprawy kaktusów mniej
przydatny.
Polistyren w granulkach. Używany bywa w ostatnich czasach zamiast piasku, w celu
rozluZnienia szczególnie ciężkich gleb. Jest bardzo lekki i łatwo wypłukiwany przez wodę.
Torf. Jest materiałem organicznym. Jego właściwości fizyczne są bardzo zbliżone do
właściwości ziemi próchnicznej. Ma odczyn silnie kwaśny.
Materiał ten łatwo nabyć i jest tani. Odznacza się ponadto bardzo niewielkim ciężarem, co też jest
dużą zaletą przy uprawie wodnej.